سلام، من رضا صفیخانیام و اینجا پادکست گایتون هال است.
اینجا درباره ورزش و هر چیزی که به ورزش مربوط میشود صحبت میکنیم؛ از مقالههای بهروز ورزشی گرفته تا نکتههای کاربردی کتابهای ورزش و روانشناسی ورزشی.
در این قسمت درباره انگیختگی، تأثیر آن بر عملکرد و میزان مناسب انگیختگی پیش از مسابقه صحبت میکنیم.
انگیختگی چیست؟
انگیختگی به افزایش سطح فعالیت و آمادگی دستگاه عصبی مرکزی گفته میشود. این حالت میتواند با افزایش ضربان قلب، تنفس، فشار خون، توجه و آمادگی ذهنی همراه باشد.
انگیختگی با مفاهیمی مانند استرس، اضطراب، هیجان، انگیزش و انرژی روانی ارتباط دارد، اما با آنها کاملاً یکسان نیست.
دو ورزشکار ممکن است از نظر فیزیولوژیک به یک اندازه انگیخته باشند، اما احساس متفاوتی داشته باشند؛ یکی با هیجان مثبت و دیگری با ترس یا اضطراب.
اندازهگیری انگیختگی
انگیختگی را میتوان با روشهای مختلفی بررسی کرد، از جمله:
- اندازهگیری ضربان قلب و فشار خون
- مشاهده رفتار ورزشکار
- پرسشنامههای روانشناختی
- ارزیابی احساس و برداشت خود ورزشکار
برای ارزیابی دقیقتر، بهتر است هم نشانههای بدنی و هم وضعیت ذهنی و احساسی ورزشکار در نظر گرفته شود.
رابطه انگیختگی و عملکرد
یکی از معروفترین نظریهها درباره رابطه انگیختگی و عملکرد، نظریه «یو وارونه» است.
بر اساس این نظریه، با افزایش انگیختگی، عملکرد ابتدا بهتر میشود؛ اما اگر انگیختگی از حد مطلوب بیشتر شود، عملکرد کاهش پیدا میکند.
بنابراین، انگیختگی خیلی پایین یا خیلی بالا میتواند عملکرد را ضعیف کند. بهترین اجرا معمولاً در سطح متوسط و بهینه انگیختگی اتفاق میافتد.
البته سطح مطلوب انگیختگی برای همه ورزشها یکسان نیست و به عواملی مانند پیچیدگی مهارت، میزان دقت، قدرت موردنیاز و شرایط مسابقه بستگی دارد.
انگیختگی مناسب در ورزشهای مختلف
در ورزشهایی که به قدرت، سرعت و استفاده از عضلات بزرگ نیاز دارند، معمولاً انگیختگی بالاتر میتواند مفید باشد.
وزنهبرداری، کشتی و لیفت وزنه نمونههایی از این ورزشها هستند. در این فعالیتها، ورزشکار به انرژی و آمادگی فیزیولوژیک زیادی نیاز دارد و اجرای مهارت نیز معمولاً نسبت به ورزشهای ظریف، پیچیدگی کمتری دارد.
در مقابل، ورزشهایی مانند تیراندازی، تیراندازی با کمان، دارت و شطرنج به تمرکز، دقت و کنترل ظریف نیاز دارند. در این ورزشها، انگیختگی بیش از حد میتواند باعث لرزش، عجله و کاهش تمرکز شود.
سنگنوردی نیز به سطح متعادلی از انگیختگی نیاز دارد. سنگنورد باید بهاندازه کافی آماده و هوشیار باشد، اما انگیختگی بیش از حد میتواند باعث افزایش ضربان قلب، کاهش تمرکز، انتخاب تاکتیک نامناسب و مصرف سریع انرژی شود.
به همین دلیل، بسیاری از سنگنوردان پیش از صعود در آرامش مینشینند، تنفس خود را کنترل میکنند یا به موسیقی آرامشبخش گوش میدهند.
انگیختگی و تمرکز
افزایش بیش از حد انگیختگی میتواند دامنه توجه و تمرکز را محدود کند. به این پدیده «باریکه ادراکی» گفته میشود.
در این حالت، ورزشکار فقط روی بخش محدودی از محیط تمرکز میکند و ممکن است نشانههای مهم اطراف خود را نبیند.
برای مثال، یک موتورسوار کمتجربه که بیش از حد مضطرب است، ممکن است فقط چند متر جلوی خود را ببیند و به اتفاقات اطراف توجه نکند.
باریکه ادراکی در شرایط عادی ممکن است به تمرکز روی یک محرک مهم کمک کند، اما اگر اتفاق غیرمنتظرهای رخ دهد، احتمال واکنش دیرهنگام افزایش پیدا میکند.
چگونه انگیختگی خود را تنظیم کنیم؟
برای استفاده بهتر از انگیختگی، ابتدا باید نیازهای مهارت و ورزش را بشناسیم.
اگر مهارت به دقت و کنترل ظریف نیاز دارد، بهتر است سطح انگیختگی پایینتر و آرامش بیشتر باشد.
اگر مهارت به قدرت و سرعت زیادی نیاز دارد، افزایش انگیختگی میتواند به تولید انرژی و اجرای بهتر کمک کند.
ورزشکار باید نشانههای بدنی و ذهنی خود را بشناسد و بتواند تشخیص دهد که بیش از حد آرام، مضطرب یا تحریکشده است.
روشهای زیر میتوانند برای تنظیم انگیختگی مفید باشند:
- تنفس عمیق و کنترلشده
- ریلکسیشن و آرامسازی عضلانی
- تصویرسازی ذهنی
- گوشدادن به موسیقی مناسب
- گفتوگوی درونی مثبت
- اجرای روتین ثابت پیش از مسابقه
- استفاده از حرکات فعالکننده در صورت پایینبودن انگیختگی
مربی نیز باید به ورزشکار آموزش دهد که سطح انگیختگی خود را ارزیابی و بر اساس نیاز عملکرد، آن را افزایش یا کاهش دهد.
جمعبندی
انگیختگی میزان آمادگی فیزیولوژیک و روانی ورزشکار برای اجرای فعالیت است.
بر اساس نظریه یو وارونه، افزایش انگیختگی تا یک حد مشخص باعث بهبود عملکرد میشود؛ اما انگیختگی بیش از حد میتواند عملکرد را کاهش دهد.
ورزشهای قدرتی و سرعتی معمولاً به انگیختگی بیشتری نیاز دارند، درحالیکه ورزشهای دقیق و ظریف به آرامش و تمرکز بیشتری نیازمندند.
هیچ سطح ثابتی از انگیختگی برای همه ورزشکاران وجود ندارد. بهترین سطح انگیختگی به نوع ورزش، پیچیدگی مهارت، ویژگیهای فردی و شرایط مسابقه بستگی دارد.
در نهایت، مربی و ورزشکار باید با استفاده از روشهایی مانند کنترل تنفس، تصویرسازی، روتین پیش از مسابقه و گفتوگوی درونی، انگیختگی را در سطح مطلوب نگه دارند.
ممنونم که تا پایان این اپیزود همراه من بودید.
اگر از این قسمت خوشتان آمد، لطفاً آن را با دوستانتان به اشتراک بگذارید.
امیدوارم همیشه سلامت باشید و ورزش بخشی از عادتهای روزانهتان باشد.
من رضا صفیخانیام و اینجا گایتون هال است.
