مشکلات بالینی اقامت در ارتفاع
علاوه بر سرما، باد و تابش خورشید، کوهنوردان هنگام صعود به ارتفاع با مشکلات دیگری هم مواجه میشن.
بعضی از افراد ممکنه با نشانههای بیماری ارتفاع یا اصطلاح عامیانهتر، ارتفاعزدگی، روبهرو بشن.
نشانههای این بیماری میتونه شامل سردرد، حالت تهوع، استفراغ، تنگی نفس و بیخوابی باشه.
این علائم معمولاً بین ۶ تا ۴۸ ساعت اول بعد از حضور در ارتفاع شروع میشن. هرچند این علائم از نظر پزشکی معمولاً تهدیدکننده زندگی فرد نیستند، اما در شرایط شدید میتونن برای چند روز یا حتی بیشتر، فرد رو در انجام فعالیتهای روزمره ناتوان کنند.
در بعضی موارد، شرایط میتونه شدیدتر بشه و فرد به بیماریهای خطرناک و حتی کشندهای مثل خیز ریوی یا خیز مغزی مبتلا بشه.
احتمال بروز ارتفاعزدگی به عواملی مثل میزان ارتفاع، نحوه صعود و میزان مستعدبودن فرد بستگی داره.
سلام، من رضا صفیخانیام و اینجا کانال ورزشی گایتون هاله.
دنبالکردن این کانال به ورزشکارا و مربیهای ورزشی توصیه میشه.
پیشنهاد میکنم حتماً کانال یوتیوب گایتون هال رو هم دنبال کنید.
شیوع ارتفاعزدگی در ارتفاعهای مختلف
تحقیقات زیادی برای تعیین میزان شیوع و شدت ارتفاعزدگی در گروههای مختلف کوهنوردان انجام شده.
با توجه به اینکه نتایج تحقیقات بسیار متفاوت و گسترده بوده، نمیشه یک میزان ثابت برای بروز این بیماری در نظر گرفت. در این مطالعات، ارتفاع محل بررسی از حدود ۳۰۰۰ متر تا ۵۵۰۰ متر گزارش شده.
در یکی از تحقیقات که روی قله ماناکا در جزایر هاوایی انجام شد، مشخص شد ۸۰ درصد افرادی که به این قله با ارتفاع ۴۲۰۵ متر صعود کرده بودند، دچار ارتفاعزدگی حاد شدند.
نشانههای ارتفاعزدگی در اسکیبازها و کوهنوردانی که به شکل تفریحی به ارتفاع ۲۵۰۰ تا ۳۵۰۰ متر صعود میکنند، متفاوت گزارش شده.
در چنین ارتفاعاتی، درصد افرادی که دچار ارتفاعزدگی میشن، حدود ۷ درصد برای آقایان و ۲۲ درصد برای خانمها گزارش شده.
البته علت این تفاوت میان زنان و مردان هنوز بهطور کامل مشخص نیست و بررسی دقیقتر این موضوع به تحقیقات آینده موکول شده.
نقش اضطراب و پاسخ تنفسی
هرچند علت اصلی ارتفاعزدگی هنوز کاملاً مشخص نیست، بعضی تحقیقات نشون دادهاند افرادی که اضطراب و پریشانی زیادی دارند، پاسخهای تنفسی ضعیفتری نسبت به هیپوکسی یا کمبود اکسیژن نشون میدن.
در بعضی افراد، زمانی که در ارتفاع متوسط یا زیاد قرار میگیرند، تعداد و عمق تنفس کاهش پیدا میکنه.
این اتفاق باعث تجمع دیاکسیدکربن در بافتها میشه و ممکنه یکی از عواملی باشه که در ایجاد نشانههای ارتفاعزدگی نقش داره.
سردرد در ارتفاع
سردرد یکی از شایعترین علائم همراه با صعود به ارتفاعه.
سردرد بهندرت در ارتفاعهای زیر ۲۵۰۰ متر اتفاق میافته، اما هنگام صعود به ارتفاعهای بیشتر از ۳۶۰۰ متر، در بیشتر افراد سردرد گزارش شده.
سردردی که به علت ارتفاعزدگی ایجاد میشه، معمولاً صبحها و بعد از تمرین تشدید میشه. جالبه بدونید که برخلاف بعضی تصورات، مصرف الکل میتونه علائم سردرد و ارتفاعزدگی رو بدتر کنه.
مکانیسم دقیق ایجاد این سردرد هنوز بهطور کامل مشخص نشده، اما هیپوکسی میتونه باعث گشادشدن عروق خونی مغز بشه. این وضعیت گیرندههای درد رو فعالتر میکنه و احتمالاً به همین دلیل سردرد شروع میشه.
اختلالات عصبی و مشکلات خواب
یکی دیگه از مشکلاتی که در ارتباط با هیپوکسی یا کمبود اکسیژن در سیستم عصبی مرکزی ایجاد میشه، اختلال در بیناییه.
در ارتفاعهای خیلی بالا، مثل ارتفاعات نزدیک به اورست، ممکنه صحبتکردن، تفکر و رفتار فرد تحتتأثیر قرار بگیره.
البته شواهدی وجود نداره که نشون بده هیپوکسی مغزی در همه افراد باعث ایجاد مشکلات دائمی میشه، اما این وضعیت میتونه بسیار جدی و خطرناک باشه.
یکی دیگه از نشانههای ارتفاعزدگی اینه که فرد، با وجود خستگی شدید، نمیتونه خواب راحتی داشته باشه.
تحقیقات علمی نشون دادهاند که ناتوانی در رسیدن به یک خواب رضایتبخش، به دلیل قطعشدن مراحل طبیعی خوابه.
علاوه بر این، بعضی افراد از تنفس مقطع و بریدهبریده رنج میبرند. همین وضعیت آرامش فرد رو به هم میزنه و خوابیدن رو مختل میکنه.
تنفس چین-استوکس در ارتفاع
یکی از الگوهای تنفسی که ممکنه در ارتفاع ایجاد بشه، تنفس چین-استوکس نام داره.
در این نوع تنفس، تعداد و عمق تنفسها به شکل سریع و آهسته تغییر میکنه. تنفسها معمولاً کمعمق و سطحی هستند و با وقفههای متناوب همراه میشن.
احتمال وقوع این بینظمی تنفسی با افزایش ارتفاع بیشتر میشه.
معمولاً احتمال وقوع تنفس چین-استوکس در ارتفاعهای مختلف به این شکل گزارش شده:
- در ارتفاع ۲۵۰۰ متر: حدود ۲۴ درصد
- در ارتفاع ۴۲۰۰ متر: حدود ۴۰ درصد
- در ارتفاعهای بیشتر از ۶۳۰۰ متر: تقریباً ۱۰۰ درصد
پیشگیری از ارتفاعزدگی
یک سؤال مهم اینه که ورزشکارا چطور میتونن از ارتفاعزدگی جلوگیری کنند؟
تصور عامیانه اینه که ورزشکارای تمرینکرده کمتر دچار ارتفاعزدگی میشن، اما هیچ مدرک قطعیای وجود نداره که نشون بده آمادگی جسمانی میتونه از بروز نشانههای بیماری حاد ارتفاع جلوگیری کنه.
به نظر میرسه ورزشکارایی که پیش از رفتن به ارتفاع، تمرینهای استقامتی زیادی انجام دادهاند، ممکنه تا حد کمی در برابر اثرات کمبود اکسیژن مقاومتر باشند.
با این حال، یک تحقیق جالب در این زمینه نشون داده که افراد جوان و تمرینکرده ممکنه حتی بیشتر مستعد بعضی از عوارض ارتفاعزدگی باشند.
در حال حاضر، مشخصکردن اینکه کدوم ورزشکار ممکنه به این علائم دچار بشه، کار سادهای نیست؛ مگر اینکه فرد قبلاً سابقه ارتفاعزدگی داشته باشه.
معمولاً افراد برای کاهش خطر ارتفاعزدگی، صعود خودشون رو بهصورت تدریجی انجام میدن و گاهی چند روز در ارتفاعهای پایینتر اقامت میکنند.
برای به حداقلرسوندن خطر ارتفاعزدگی، صعود تدریجی حدود ۳۰۰ متر در روز، در ارتفاعهای بیشتر از ۳۰۰۰ متر توصیه شده.
داروهای پیشگیری و درمان ارتفاعزدگی
یکی از روشهای شناختهشده برای مقابله با ارتفاعزدگی، استفاده از داروهایی مثل استازولامیده.
استازولامید گاهی همراه با داروهایی مثل دگزامتازون استفاده میشه.
نحوه استفاده و شرایط مصرف این داروها حتماً باید زیر نظر پزشک انجام بشه تا از بروز عوارض و مشکلات جدیتر جلوگیری بشه.
خیز ریوی در ارتفاع
یکی دیگه از بیماریهای خطرناک مرتبط با ارتفاع، خیز ریویه.
برخلاف ارتفاعزدگی حاد، خیز ریوی میتونه بسیار خطرناک و حتی کشنده باشه.
خیز ریوی یعنی تجمع مایع در ریههای فرد.
علت دقیق ایجاد خیز ریوی در ارتفاع هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما ممکنه به دلیل تنگشدن عروق ریه در نتیجه هیپوکسی ایجاد بشه.
این وضعیت میتونه باعث افزایش فشار در عروق ریوی و نشت مایع از مویرگها به بافت ریه بشه. در نتیجه، مایع و پروتئین وارد فضای ریه میشن و عملکرد طبیعی تنفس رو مختل میکنند.
به نظر میرسه این شرایط بیشتر در افرادی ایجاد میشه که با سرعت زیاد به ارتفاعهای بالاتر از ۲۵۰۰ متر صعود میکنند.
خیز ریوی در بعضی افراد سالم و همچنین کودکان و نوجوانان هم دیده شده.
جمعشدن مایع در ریه، حرکت هوا به داخل و خارج ریهها رو مختل میکنه و باعث بروز علائمی مثل تنگی نفس، سرفههای مداوم، درد قفسه سینه و خستگی شدید میشه.
اختلال در تنفس طبیعی، اکسیژنرسانی خون رو کاهش میده و ممکنه باعث کبودی لبها و ناخنها، اختلال حواس و ازدستدادن هوشیاری بشه.
درمان این بیماری معمولاً با رساندن اکسیژن اضافی به فرد و کاهش ارتفاع انجام میشه و نیاز به رسیدگی فوری پزشکی داره.
خیز مغزی در ارتفاع
حالا بریم سراغ خیز مغزی در ارتفاع که به اختصار HACE نامیده میشه.
در موارد نادر، ممکنه مایع درون حفره جمجمه تجمع پیدا کنه. این شرایط معمولاً از خیز ریوی پیچیدهتر و خطرناکتره.
در این حالت، علائم عصبی ایجاد میشه که میتونه شامل اختلال حواس، مشکل در راهرفتن، افزایش کاهش سطح هوشیاری و در نهایت مرگ باشه.
خیز مغزی در ارتفاعهای بیشتر از ۴۳۰۰ متر گزارش شده.
علت دقیق بروز خیز مغزی هنوز ناشناخته است، اما درمان اون شامل رساندن اکسیژن اضافی به فرد و کاهش سریع ارتفاعه.
اگر کاهش ارتفاع فرد بیمار با تأخیر انجام بشه، ممکنه آسیبهای ایجادشده بهصورت دائمی باقی بمونند.
در آخر باید بگم که فعالیتهای ورزشی بهندرت در شرایط کاملاً مطلوب محیطی انجام میشن.
گرما، رطوبت و ارتفاع، بهتنهایی یا بهصورت ترکیبی، میتونن مشکلات ویژهای برای نیازهای فیزیولوژیک تمرین ایجاد کنند.
این قسمت در مورد مشکلات بالینی اقامت در ارتفاع بود.
