ارزیابی ترکیب بدنی
ارزیابی ترکیب بدنی، اطلاعات مفیدتر و ارزشمندتری نسبت به قد و وزن در اختیار مربی و ورزشکار قرار میده.
به عنوان مثال، یک بازیکن بیسبال رو با وزن ۹۰ کیلوگرم در نظر بگیرید. به نظر شما این ورزشکار وزن مطلوبی داره؟
فقط با دونستن عدد وزن، نمیتونیم پاسخ دقیقی بدیم. اما اگر بدونیم حدود ۵ کیلوگرم از وزن این ورزشکار از بافت چربی تشکیل شده و ۸۵ کیلوگرم باقیمونده وزن بدون چربیه، اطلاعات خیلی ارزشمندتری به دست میاریم.
در این مثال، فقط حدود ۵ درصد وزن بدن ورزشکار از چربی تشکیل شده؛ مقداری که میتونه در پایینترین محدوده درصد چربی برای یک ورزشکار بیسبال قرار بگیره.
مربی و ورزشکار با دسترسی به این اطلاعات متوجه میشن که ترکیب بدنی در وضعیت مطلوب قرار داره یا نه، و بر اساس همین دادهها تصمیم میگیرن که کاهش وزن یا افزایش وزن لازم هست یا نه.
حالا همتیمی همون بازیکن بیسبال رو در نظر بگیرید که اون هم ۹۰ کیلوگرم وزن داره، اما ۲۵ درصد از وزن بدنش رو چربی تشکیل میده.
در این شرایط، ورزشکار با یک مشکل جدی در رابطه با ترکیب بدنش روبهروئه؛ چون چربی بدن اون بیش از حد مجاز برای یک ورزشکار نخبه است.
مقدار بیش از حد چربی بدن در بیشتر رشتههای ورزشی باعث تضعیف عملکرد میشه.
ارزیابی ترکیب بدن ورزشکار، اطلاعات ارزشمندی درباره این موضوع فراهم میکنه که ورزشکار با چه ترکیب وزنی میتونه اجرای ورزشی بهتری داشته باشه.
اما سؤال اصلی اینه: چطور میشه ترکیب بدنی ورزشکار رو تعیین کرد؟
چگالیسنجی بدن
یکی از آزمونها برای تعیین ترکیب بدن ورزشکار، تست چگالیسنجیه.
در چگالیسنجی، هدف اندازهگیری چگالی بدنه.
فرمول کلی چگالی اینه:
چگالی = توده بدن ÷ حجم بدن
توده بدن همون مقیاس وزن ورزشکاره. حجم بدن هم با چند روش مختلف قابل اندازهگیریه که رایجترین اونها وزنسنجی در آبه.
در این روش، وزن ورزشکار در حالی که در آب غوطهوره تعیین میشه.
تفاوت بین وزن ورزشکار بیرون از آب و وزن اون زیر آب، با در نظر گرفتن چگالی آب، میتونه حجم بدن ورزشکار رو مشخص کنه.
اگر آدم خیلی دقیقی باشید، احتمالاً این سؤال براتون پیش میاد که حجم هوای درون ریهها، روده و معده میتونه روی این ارزیابی اثر بذاره یا نه.
باید بگم که محققها به این موضوع هم توجه کردهاند. حجم هوای درون بدن، مخصوصاً حجم هوای باقیمانده در ریهها، میتونه در اندازهگیری دقیق اثرگذار باشه و در شرایط آزمایشگاهی معمولاً مورد توجه قرار میگیره.
اما در ارزیابیهای عمومی و غیرآزمایشگاهی، معمولاً میشه از بخشی از این حجم هوا، بهجز هوای ریهها، صرفنظر کرد و نگرانی زیادی از این نظر وجود نداره.
چگالی توده بدون چربی بیشتر از چگالی آبه، در حالی که چگالی چربی کمتر از چگالی آبه.
اگر بخوام خیلی ساده توضیح بدم، دو نفر رو تصور کنید که هر دو حدود ۸۰ کیلوگرم وزن دارند.
یکی از اونها حدود ۲۰ کیلوگرم بافت چربی داره، اما نفر دوم فقط حدود ۵ کیلوگرم بافت چربی داره.
وقتی این دو نفر رو داخل استخر قرار بدیم، نفر اول، یعنی کسی که ۲۰ کیلوگرم بافت چربی داره، به دلیل حجم بیشتر چربی راحتتر روی آب شناور میمونه.
اما برای نفری که فقط ۵ کیلوگرم بافت چربی داره، شناور موندن روی آب کمی سختتره.
چگالیسنجی روش شناختهشدهایه که از سالها پیش برای سنجش ترکیب بدنی استفاده شده. این روش تقریباً به یک معیار مرجع تبدیل شده تا اثربخشی روشهای جدیدتر با اون مقایسه بشه.
با این حال، چگالیسنجی محدودیتهایی هم داره و فقط زمانی دقیقتره که بدن کاملاً زیر آب قرار بگیره و حجم ریه تا حد امکان تخلیه شده باشه.
روشهای آزمایشگاهی ارزیابی ترکیب بدنی
روشهای آزمایشگاهی دقیقتری هم برای تعیین ترکیب بدنی وجود داره؛ مثل:
- رادیوگرافی
- MRI
- هیدرومتری یا آبسنجی مغناطیسی
بیشتر این روشها پیچیده و گرونقیمتاند و به تجهیزات آزمایشگاهی دقیق نیاز دارند.
به همین دلیل، معمولاً برای ارزیابیهای روزمره مربیها و ورزشکارا، استفاده از روشهای میدانی سادهتر کاربرد بیشتری داره.
اندازهگیری ضخامت چربی زیرپوستی
یکی از روشهای میدانی برای ارزیابی ترکیب بدنی، اندازهگیری ضخامت چربی زیرپوستیه.
این روش کمهزینه است، تجهیزات خاص و پیچیدهای نیاز نداره و مزیتش اینه که میتونه توسط مربی، پزشک یا حتی همتیمیهای ورزشکار انجام بشه.
اندازهگیری ضخامت چربی زیرپوستی، کاربردیترین روش میدانیه و تقریباً در بیشتر شرایط قابل انجامه.
ارزیابی با این روش به این شکله که با استفاده از یک کولیس مخصوص، چربی زیرپوستی بخشهای مشخصی از بدن اندازهگیری میشه.
به طور کلی، اندازهگیری سه نقطه میتونه کافی باشه. اما اگر بخواید ارزیابی دقیقتری داشته باشید، میتونید از چند نقطه مختلف اندازهگیری انجام بدید.
اگر به اندازهگیری ترکیب بدنی علاقه دارید یا میخواید ترکیب بدنی خودتون یا ورزشکاراتون رو محاسبه کنید، پیشنهاد میکنم یکی از این کولیسهای چربیسنج تهیه کنید.
فکر میکنم در حال حاضر شرکتهای زیادی این کولیسها رو تولید میکنند و تهیهکردنشون کار سختی نیست. فقط کافیه یک جستوجوی ساده انجام بدید.
مقاومت الکتریکی زیستی
یکی دیگه از روشها برای محاسبه ترکیب بدنی، مقاومت الکتریکی زیستی یا بیوالکتریکال ایمپدانسه.
این روش هم ساده است، در دهه ۸۰ میلادی معرفی شد و اجرای اون معمولاً چند دقیقه بیشتر طول نمیکشه.
در این روش از چهار الکترود استفاده میشه؛ دو الکترود روی پا و دو الکترود روی مچ دست نصب میشن.
بعد از اون، یک جریان الکتریکی ضعیف بین الکترودهای پا و دست برقرار میشه.
سرعت هدایت الکتریکی در بافتها و آب بدن میتونه برای برآورد توده چربی بدن استفاده بشه.
توده بدون چربی تقریباً دربرگیرنده بیشتر آب بدن و الکترولیتهای هدایتکننده است. در نتیجه، هدایت الکتریکی در توده بدون چربی بهمراتب بیشتر از توده چربیه.
اگر سادهتر بخوام بگم، جریان الکتریکی از توده بدون چربی خیلی سریعتر عبور میکنه. اما اگر توده چربی بدن زیاد باشه، سرعت انتقال الکتریکی کاهش پیدا میکنه.
آیا بزرگتر بودن همیشه بهتر است؟
تعداد زیادی از ورزشکارا در بعضی رشتههای ورزشی، مثل فوتبال و بسکتبال، معتقدند که برای خوب ظاهرشدن در میدان مسابقه باید جثه بزرگی داشته باشند.
این باور از گذشته وجود داشته که جثه بزرگتر بازیکن با موفقیت ورزشی ارتباط داره.
اما در واقعیت، همیشه چنین چیزی درست نیست و بزرگتر بودن همیشه به معنای بهتر بودن نیست.
در بعضی رشتههای ورزشی دیگه، حتی ریزجثه بودن میتونه مزیت محسوب بشه؛ مثل ژیمناستیک، پاتیناژ، شیرجه یا دایو کلیف.
پس ارزیابی ترکیب بدنی، فقط برای این نیست که بفهمیم ورزشکار چقدر وزن داره؛ بلکه برای اینه که بفهمیم این وزن از چه بافتهایی تشکیل شده و آیا با نیازهای رشته ورزشی اون همخوانی داره یا نه.
این قسمت در مورد روشهای ارزیابی و تعیین ترکیب بدنی ورزشکار بود.
