توی این اپیزود میخوام درباره موضوعی صحبت کنم که خیلی حساس و مهمه؛ مخصوصاً برای ورزشکارهای نوجوان، والدین و مربیهایی که با نونهالان و نوجوانان کار میکنن: آسیبهای ورزشی در کودکان و نوجوانان.
واقعیت اینه که آسیب ورزشی در این سنین فقط یک درد ساده یا یک پیچخوردگی معمولی نیست. چون بدن بچهها هنوز در حال رشد هست، بعضی آسیبها اگر نادیده گرفته بشن، حتی میتونن روی روند رشد طبیعی بدن هم اثر بذارن. برای همین آگاهی در این حوزه خیلی مهمه.
چرا آسیبهای ورزشی در بچهها و نوجوانها خاص است؟
خب سؤال اینجاست که چرا آسیبهای ورزشی در کودکان و نوجوانان با بزرگسالها فرق داره؟
جوابش سادهست. بدن بچهها هنوز در حال رشده. استخوانها هنوز به بلوغ کامل نرسیدن، صفحات رشد باز هستن و عضلات و رباطها هم نسبت به استخوانها شرایط متفاوتی نسبت به بزرگسالان دارن.
یعنی یک ضربه یا فشار که شاید در یک بزرگسال فقط باعث درد موقتی بشه، در کودک یا نوجوان ممکنه پیامد متفاوتتری داشته باشه. به همین دلیل، نگاه ما به آسیب در این سنین باید دقیقتر و محتاطانهتر باشه.
آسیبهای شایع در کودکان و نوجوانان
حالا بریم سراغ اینکه چه آسیبهایی بیشتر در این سنین اتفاق میافته.
آسیب صفحه رشد
صفحات رشد همان بخشهای انتهایی استخوانها هستن که باعث رشد طولی استخوان میشن. این نواحی بسیار حساس هستن و اگر آسیب ببینن، ممکنه روی قد، شکل استخوان یا روند طبیعی رشد اثر بذارن.
به همین خاطر، هر ضربه یا درد مداوم نزدیک مفاصل در کودکان و نوجوانان باید جدی گرفته بشه و نباید خیلی ساده از کنارش عبور کرد.
شکستگیهای استرسی
بچههایی که ورزشهای تکراری مثل دو، ژیمناستیک یا بسکتبال انجام میدن، ممکنه در اثر فشارهای مداوم دچار شکستگیهای استرسی بشن. منظور از این نوع آسیب، ترکهای ریز استخوانیه که بهمرور و بر اثر بار تمرینی نامتناسب ایجاد میشن.
البته این نکته خیلی مهمه که صرف چند بار پریدن، دویدن یا زمین خوردن معمولاً جای نگرانی نداره. چیزی که خطر رو بالا میبره، فشار نامتعارف یا بیشتر از توان تحمل بدن فرده.
پیچخوردگی و کشیدگی رباطها
مخصوصاً در ورزشهایی مثل فوتبال و بسکتبال، احتمال پیچخوردگی مچ پا یا کشیدگی رباطها زیاد دیده میشه. چون تعادل، کنترل حرکتی و مهارتهای عصبیعضلانی در این سنین هنوز در حال تکامل هستن، طبیعیه که احتمال بعضی خطاهای حرکتی بیشتر باشه.
آسیبهای شانه و آرنج در ورزشهای پرتابی
در ورزشهایی مثل والیبال، شنا یا رشتههای پرتابی، اگر فشار زیادی به مفاصل وارد بشه، شانه و آرنج میتونن دچار التهاب، درد و محدودیت حرکتی بشن. چون این مفصلها هنوز به بلوغ کامل نرسیدن، باید حجم تمرین و شدت حرکات خیلی دقیق کنترل بشه.
آسیبهای ناشی از تمرین بیشازحد
اینجا جا داره یه نکته خیلی مهم رو بگم. یکی از مشکلات رایج اینه که بعضی والدین یا حتی بعضی مربیان، بچهها رو از سن پایین به سمت تخصصی شدن خیلی زودهنگام در یک ورزش میبرن. نتیجه این کار میتونه فشار تکراری روی یک مفصل، یک عضله یا یک الگوی حرکتی خاص باشه؛ و همین مسئله زمینه آسیبهای مزمن رو فراهم میکنه.
اجازه بدید رک بگم: یکی از بزرگترین اشتباهها اینه که از یک کودک ۸ تا ۱۰ ساله انتظار داشته باشیم مثل یک ورزشکار حرفهای تمرین کنه.
بچهها بهتره انواع ورزشها رو تجربه کنن، نه اینکه فقط روی یک رشته فشار مداوم داشته باشن. تمرین زیاد، بدون استراحت کافی و بدون تنوع، مساوی با افزایش ریسک آسیب است.
البته یک استثنا هم وجود داره. در بعضی شرایط خاص، ممکنه یک نوجوان واقعاً استعداد ویژه و نخبه در یک رشته خاص داشته باشه. در این مواقع، مربی باید حتماً خانواده را در جریان شرایط، مسیر رشد و الزامات حرفهای شدن قرار بده تا روند پیشرفت ورزشکار با آگاهی و حمایت درست همراه باشه.
پیشگیری از آسیب در کودکان و نوجوانان
چند نکته طلایی برای مربیها، والدین و حتی خود ورزشکارهای نوجوان وجود داره که میتونه جلوی خیلی از آسیبها رو بگیره.
گرمکردن و سردکردن را حتی در بچهها باید جدی گرفت. خیلی وقتها تصور میشه چون سن پایینتره، بدن راحتتر با فشار کنار میاد؛ در حالی که این تصور همیشه درست نیست.
استراحت کافی هم خیلی مهمه. بدن کودک و نوجوان به خواب و ریکاوری بیشتری نیاز داره، چون هم در حال تمرینه و هم در حال رشد.
تجهیزات مناسب مثل کفش استاندارد، زمین مناسب و وسایل ایمنی هم نقش مهمی دارن. خیلی از آسیبها فقط به خاطر استفاده از تجهیزات نامناسب یا محیط غیراستاندارد اتفاق میافتن.
تغذیه درست برای رشد و ترمیم بافتها حیاتیه. اگر بدن مواد لازم برای بازسازی نداشته باشه، طبیعتاً در برابر آسیب هم آسیبپذیرتر میشه.
و یک نکته بسیار مهم دیگر، تنوع در ورزشه. اینکه بچه هم فوتبال بازی کنه، هم شنا بره، هم دوچرخهسواری کنه، هم از نظر جسمی مفیده و هم کمک میکنه علاقه واقعی خودش رو بهتر پیدا کنه.
برای دیدن محتوای تصویری حتماً کانال یوتیوب گایتون هال رو دنبال کنید. لینک دسترسی رو در توضیحات همین پادکست میذارم یا میتونید در یوتیوب، «گایتون هال» رو جستوجو کنید و کانال رو سابسکرایب کنید.
با عضویت در کانال تلگرام گایتون هال هم میتونید به فایلهای متنی ترجمه یا گردآوریشده از منابع معتبر و بهروز ورزشی دسترسی داشته باشید.
اگر هم سؤال یا موضوعی در مورد ورزش و حرکات اصلاحی دارید، میتونید در کامنتها برام بنویسید تا یک اپیزود جداگانه بهش اختصاص بدم.
نقش روانشناسی در آسیب نوجوانان
یه نکته مهم و جالب اینه که خیلی از بچهها و نوجوانها وقتی آسیب میبینن، فقط از درد جسمی نمیترسن؛ بلکه بیشتر نگران این هستن که از تیم، تمرین یا مسابقه عقب بمونن.
این ترس باید مدیریت بشه. والدین و مربیها باید حواسشون باشه که در چنین شرایطی، حمایت روانی خیلی مهمه و در بعضی موارد کمک گرفتن از روانشناس ورزشی میتونه کاملاً مفید و لازم باشه.
بازتوانی در کودکان و نوجوانان
اگر کودک یا نوجوانی آسیب دید، بازتوانی او بههیچوجه نباید دقیقاً مثل بزرگسالان دیده بشه. تمرینات بازتوانی باید سبکتر، مرحلهایتر و با دقت بیشتری طراحی بشن و حتماً تحت نظر متخصص آشنا با ورزش کودک و نوجوان انجام بشن.
چون بدن این بچهها هنوز در حال رشده و قرار نیست یک آسیب موقت به یک مشکل ماندگار تبدیل بشه.
یک مثال ساده
فرض کنید یک نوجوان ۱۴ یا ۱۵ ساله دچار آسیب رباط مچ پا شده.
در یک بزرگسال، ممکنه بعد از چند هفته استراحت و تمرینات توانبخشی، بازگشت به تمرین راحتتر اتفاق بیفته. اما در نوجوان باید خیلی محتاطتر بود، چون اگر ساختارهای حساستری مثل صفحه رشد هم درگیر شده باشن، ممکنه روی کل ساختار پا اثر بذاره.
آمار و یک توصیه مهم
طبق بعضی تحقیقات، بخش قابل توجهی از آسیبهای ورزشی در نوجوانها به دلیل تمرین بیشازحد اتفاق میافته و نکته مهمتر اینه که بسیاری از این آسیبها قابل پیشگیری هستن.
یعنی با مدیریت درست تمرین، تغذیه مناسب، استراحت کافی و از همه مهمتر خواب باکیفیت، میشه جلوی خیلی از این مشکلات رو گرفت.
اینجا یک توصیه هم برای ورزشکارهای ۱۲ تا ۱۶ ساله دارم. اینکه تا ساعت ۳ صبح بیدار بمونی، چت کنی یا ویدیو ببینی، نه افتخاره و نه کمکی به پیشرفت ورزشی تو میکنه. قرار نیست حتماً ساعت ۱۰ شب خواب باشی، ولی واقعاً خوبه که حداکثر تا ۱۲ شب بدون گوشی در رختخواب باشی.
انجام دادن کاری که هر کسی میتونه انجام بده، هنر خاصی نیست. اما اینکه بتونی برای هدفت نظم داشته باشی، این واقعاً ارزشمنده.
جمعبندی
بدن بچهها با بزرگسالها فرق داره، مخصوصاً به خاطر وجود صفحات رشد و روند تکامل استخوانها، عضلات و رباطها.
آسیبهای شایع در این سنین شامل آسیب به صفحه رشد، شکستگی استرسی، پیچخوردگیها، کشیدگیها و آسیبهای ناشی از تمرین بیشازحد میشه.
پیشگیری یعنی توجه به استراحت، تنوع ورزشی، تجهیزات مناسب، خواب کافی و تغذیه درست.
از طرف دیگر، روانشناسی هم نقش مهمی داره و باید به بچهها یاد بدیم که سلامتی از نتیجه بازی مهمتره.
و در نهایت، بازتوانی در کودکان و نوجوانان باید با دقت، صبر و زیر نظر متخصص انجام بشه.
حرف آخر
یادتون باشه ورزش برای بچهها و نوجوانها قراره سالم، لذتبخش و رشددهنده باشه؛ نه پر از فشار، استرس و آسیب.
آسیب همیشه ممکنه اتفاق بیفته، اما با آگاهی، مدیریت درست و مراقبت کافی میشه کاری کرد که هم رشد جسمی سالمتری داشته باشن و هم از ورزش لذت ببرن.
