توی این قسمت میخوام درباره یه موضوع خیلی مهم و البته دردناک صحبت کنم؛ یعنی آسیبهای شایع در ورزشهای مختلف.
تقریباً هر ورزشی آسیبهای مخصوص خودش رو داره. مثلاً یه فوتبالیست بیشتر باید نگران آسیبهای زانو باشه، یه شناگر یا والیبالیست بیشتر مستعد آسیبهای کمربند شانهست و یه دونده احتمال داره با شکستگیهای استرسی یا دردهای مزمن روبهرو بشه. پس تا انتهای این اپیزود با من همراه باشید تا با هم آسیبهای رایج در چند ورزش پرطرفدار و مهم رو بررسی کنیم، ببینیم چرا اتفاق میافتن، چطور میشه جلوی اونها رو گرفت و وقتی رخ دادن باید چه کار کرد.
چرا آسیب ورزشی اجتنابناپذیر به نظر میرسد؟
قبل از اینکه بریم سراغ ورزشهای مختلف، بذارید یه نکته مهم رو بگم. هر فعالیت ورزشی، مخصوصاً وقتی در سطح حرفهای یا رقابتی انجام بشه، با ریسک آسیب همراهه. دلیلش هم واضحه.
بدن ما برای حرکت ساخته شده، اما وقتی فشار بیش از حد بهش وارد میشه یا حرکتی با تکنیک غلط انجام میشه، عضلات و مفاصل همیشه نمیتونن این فشار رو تحمل کنن.
بعضی ورزشها حرکات تکراری دارن. این حرکات باعث آسیبهای ناشی از استفاده بیش از حد یا همون Overuse میشن؛ مثل تنیس البو یا التهاب تاندون آشیل.
بعضی ورزشهای دیگه تماس فیزیکی دارن. اونجا بیشتر شاهد آسیبهای ناگهانی یا تروماتیک هستیم؛ مثل شکستگی، ضربه به سر یا پارگی لیگامان.
پس در واقع هیچ ورزشی صددرصد بیخطر نیست. اما شناخت نوع آسیبها و راههای پیشگیری میتونه خیلی از مشکلات رو کم کنه.
فوتبال؛ پادشاه آسیبهای زانو
بذارید از پرطرفدارترین ورزش دنیا شروع کنیم؛ فوتبال. وقتی میگیم فوتبال، اولین چیزی که به ذهن خیلی از متخصصهای پزشکی ورزشی میرسه، آسیبهای زانو بهویژه پارگی رباط صلیبی قدامی یا ACL هست.
چرا ACL در فوتبال شایع است؟
فوتبال پر از تغییر جهتهای سریع، توقفهای ناگهانی، پرش و فرود هست. همه این حرکات فشار زیادی روی زانو و لیگامانها وارد میکنن. مخصوصاً وقتی بازیکن فرود میاد و زانو به سمت داخل میچرخه، احتمال پارگی ACL بالاتر میره.
آسیبهای شایع دیگر در فوتبال
پیچخوردگی مچ پا یکی از آسیبهای رایجه که معمولاً به خاطر برخوردهای فیزیکی یا فرود روی پای همتیمی یا حریف اتفاق میافته.
کشیدگی همسترینگ هم خیلی شایعه، بهویژه زمانی که ورزشکار استارت انفجاری میزنه یا شوتهای قدرتی انجام میده.
آسیبهای کشاله ران هم به دلیل حرکات مکرر باز و بسته کردن پا در فوتبال زیاد دیده میشن.
راههای پیشگیری در فوتبال
تمرینات قدرتی و ثباتدهنده برای عضلات اطراف زانو خیلی مهم هستن. یادگیری تکنیک صحیح فرود و تغییر جهت هم نقش مهمی در کاهش ریسک آسیب داره. گرمکردن پویا قبل از تمرین و بازی و استفاده از کفش مناسب با توجه به نوع زمین هم از اصول مهم پیشگیری هستن.
یه نکته جالب اینه که مطالعات نشون دادن احتمال پارگی ACL در بازیکنان زن بیشتر از مردهاست. دلیل این موضوع میتونه ترکیبی از عوامل آناتومیکی، هورمونی و همینطور عدم توازن قدرت بین عضلات اطراف زانو، بهویژه کوادریسپس و همسترینگ، باشه.
بسکتبال؛ پرش، فرود و دوباره پرش
حالا بریم سراغ بسکتبال؛ ورزشی پر از پرشهای بلند و فرودهای شدید. اینجا هم زانو نقش اول رو داره، اما به شکل متفاوت.
Jumper’s Knee یا تاندینوپاتی کشکک
این آسیب در واقع التهاب یا آسیب تاندون زیر کشکک زانوست و بیشتر در بازیکنانی دیده میشه که زیاد میپرن و زیاد فرود میان. علامت اصلیش هم درد جلوی زانو، دقیقاً زیر کشککه.
پیچخوردگی مچ پا
یکی از شایعترین آسیبها در بسکتباله، چون خیلی از پرشها و فرودها روی پای حریف یا به شکلی ناهماهنگ با سطح زمین اتفاق میافته. اگر این آسیب بهخوبی درمان نشه، میتونه به بیثباتی مزمن مچ پا منجر بشه.
آسیبهای انگشت دست
وقتی توپ با شدت به نوک انگشت برخورد میکنه یا در برخورد با حریف، انگشت تحت فشار قرار میگیره، ممکنه آسیبی ایجاد بشه که گاهی ساده به نظر میرسه، اما حتی میتونه رباطها یا استخوانهای کوچک انگشت رو هم درگیر کنه.
راههای پیشگیری در بسکتبال
تمرینات پلایومتریک برای بهبود کیفیت پرش و فرود مفیدن. استفاده از کفش مناسب که از مچ پا حمایت خوبی داشته باشه و آموزش فرود صحیح با زانوهای خمیده هم در کاهش آسیب مؤثره.
والیبال؛ دشمن شماره یک، شانه
والیبال از بیرون شاید ورزشی کمخطر به نظر برسه، چون تماس مستقیم زیادی مثل فوتبال یا بسکتبال نداره؛ اما آسیبهاش خاص و گاهی بسیار آزاردهنده هستن.
آسیبهای شانه و روتاتورکاف
حرکات پرتابی و پرفشار مثل اسپک و سرویس، فشار مداومی روی عضلات و تاندونهای روتاتورکاف وارد میکنن. نتیجه این فشار میتونه التهاب تاندونها یا حتی پارگیهای جزئی باشه. بازیکن معمولاً درد در ناحیه بالای شانه و محدودیت حرکت رو تجربه میکنه.
زانو و مچ پا
پرشهای مکرر در والیبال میتونن باعث آسیبهای زانو مثل تاندینوپاتی و همینطور پیچخوردگی مچ پا بشن. از طرفی، سفت بودن سطح زمین بازی هم میتونه فشار بیشتری به مفاصل وارد کنه.
آسیب انگشتها
توپهای محکم یا برخوردهای ناگهانی ممکنه باعث آسیب لیگامانهای انگشت یا حتی شکستگی بشن.
راههای پیشگیری در والیبال
تقویت عضلات روتاتورکاف با تمرینات اختصاصی، توجه به ثبات مرکزی بدن یا همان Core Stability و در بعضی موارد استفاده از نوارهای محافظتی یا بریس برای انگشتها و مچ، از مهمترین راههای پیشگیری هستن.
دو و میدانی؛ وقتی تکرار دشمن بدن میشود
دو و میدانی رشتههای مختلفی رو در بر میگیره، اما اگر بخوایم کلی نگاه کنیم، رایجترین آسیبها معمولاً به دویدنهای مکرر و پرفشار مربوط میشن.
شکستگیهای استرسی
شکستگی استرسی در واقع ترکهای ریزی در استخوانه که بهخاطر فشار مکرر ایجاد میشن. این آسیب بیشتر در استخوانهای ساق یا کف پا دیده میشه. ورزشکار معمولاً درد تدریجی حس میکنه که با فعالیت بدتر میشه.
التهاب تاندون آشیل
دویدن زیاد و پرشهای مکرر میتونن باعث تاندینوپاتی آشیل بشن. درد معمولاً در پشت ساق و نزدیک پاشنه احساس میشه. اگر این مشکل نادیده گرفته بشه، حتی ممکنه به پارگی تاندون آشیل منجر بشه.
درد ساق یا Shin Splints
این آسیب به صورت درد جلوی ساق پا خودش رو نشون میده و معمولاً به دلیل تمرین بیش از حد، کفش نامناسب یا دویدن روی سطوح سخت ایجاد میشه.
راههای پیشگیری در دو و میدانی
کنترل بار تمرینی خیلی مهمه و افزایش حجم تمرین باید تدریجی باشه. استفاده از کفش مناسب، استراحت کافی و داشتن برنامه ریکاوری منظم هم میتونه نقش مهمی در پیشگیری داشته باشه.
ورزشهای رزمی؛ تماس مستقیم، آسیبهای مستقیم
و اما برسیم به ورزشهای رزمی مثل کاراته، جودو، تکواندو یا بوکس. اینجا آسیبها بیشتر تروماتیک هستن و در اثر برخورد مستقیم به وجود میان.
آسیبهای مغزی یا Concussion
ضربه مستقیم به سر، مخصوصاً در بوکس یا کیکبوکسینگ، میتونه منجر به آسیب مغزی بشه. علائم این وضعیت شامل سردرد، گیجی، تاری دید و از دست دادن حافظه کوتاهمدت هست. در چنین شرایطی خیلی مهمه که ورزشکار بلافاصله از ادامه مسابقه کنار گذاشته بشه.
شکستگیها
شکستگی بینی، دست یا پا در اثر ضربات مستقیم در ورزشهای رزمی نسبتاً شایع هست، بهویژه در رشتههایی مثل بوکس یا MMA.
آسیبهای مفصلی در جودو و کشتی
حرکات پرتابی و تکنیکهای قفل مفصل میتونن باعث کشیدگی یا پارگی لیگامانها و تاندونها بشن.
راههای پیشگیری در ورزشهای رزمی
استفاده از تجهیزات محافظتی مثل کلاه، دستکش و ساقبند، یادگیری تکنیک صحیح ضربه و دفاع و همینطور نظارت دقیق پزشکی در مسابقات برای تشخیص سریع آسیبهای مغزی، از مهمترین اصول پیشگیری هستن.
جمعبندی
هر ورزشی مجموعهای از آسیبهای رایج خودش رو داره.
در فوتبال بیشتر با آسیبهای زانو و کشاله ران روبهرو هستیم. در بسکتبال زانو و مچ پا بیشتر درگیر میشن. در والیبال شانه و انگشتها آسیبپذیرترن. در دو و میدانی استخوانها و تاندونهای ساق بیشتر در معرض خطر قرار دارن. و در ورزشهای رزمی، از سر و مغز گرفته تا استخوانها و مفاصل مختلف ممکنه درگیر بشن.
نکته مهم اینه که پیشگیری همیشه بهتر از درمانه. تمرینات قدرتی، گرمکردن اصولی، تجهیزات مناسب و گوش دادن به علائم بدن میتونن جلوی خیلی از مصدومیتها رو بگیرن.
در نهایت یادتون باشه آسیب ورزشی پایان کار نیست. خیلی از قهرمانهای بزرگ دنیا بعد از مصدومیتهای سنگین دوباره به میادین برگشتن. مهم اینه که آسیب رو درست بشناسیم، بهموقع برای درمان اقدام کنیم و با برنامهریزی صحیح به ورزش برگردیم.
